استاد مهربانی
وز شمار دو چشم یک تن کم وز شمار خرد هزاران بیش
خبر درگذشت استاد دکتر عزیز ا... بیات اگر چه غیرمنتظره نبود اما برای دوستداران علم و عالم، جامعه ی علمی وبویژه همشهریان ناراحت کننده بود. از مراتب علمی والا، تألیفات وتحقیقات تحسین برانگیز، و سوابق اجرایی موفق ایشان، چیزی نمی گویم که بیشتر از آنچه که گفته شده و همگان از آن آگاهند نمیدانم، لکن همین قدر می دانم، اگر کسی در تعریفی که از دکتر بیات ارائه می کند فقط و فقط به برجستگی فوق العاده در علم تاریخ وآثار وزین و کم نظیرش اشاره کند و نگاهی به خصوصیات و ویژگی های بارز این استاد فرزانه نداشته باشد در واقع ایشان را نشناخته یا کم شناخته است.
در روزهای پس از درگذشت ایشان برخی از این ویژگی ها توسط همکاران و شاگردان ایشان بیان شد، بنده نیز با توجه به این که دبیر مراسم بزرگداشت ایشان بودم و بدین واسطه آشنایی و مراوده ای با استاد داشته ام به فراخور درک و فهمم به نکات و ظرایفی در زندگی استاد رسیده ام که ذکر چندی از آنها پاسداشت حرمت استاد میباشد.
پیشاپیش بابت قلمی که در این راستا عجزش بیشتر آشکار میشود پوزش میطلبم.
1- اولین چیزی که در اولین برخورد با دکتر بیات به هر ذهنی متبادر می شد سلامت جسمانی فوق العاده ی ایشان بود به جز چند ماه آخر، باید ایشان را در 91 سالگی می دیدی تا به هر آنچه که تاکنون درباره یک پیرمرد 91 ساله و کهولت سن می اندیشیدی، شک کنی، راست قامتی، روحیه ی عالی، چهره ی بشاش و ذهنی که برای مرور ریزترین جزئیات حوادث تاریخی او را یاریگربود دقیقاً با خمیدگی و بی حوصلگی و ذهن پریشان که مقتضای سن پیری است در تضاد آشکار بود البته استاد بنا به گفته خودش این جسم و روح سالم را ساده به دست نیاورده بود" اراده و امساکی می خواهد که 60 سال نه شام بخوری و نه به مهمانی شام بروی و هر روز پیاده طی طریق کنی.
2- آشنا و غریبه نداشت او با همه مهربان بود، او استاد مهربانی بود، او لبخندش را از کسی دریغ نکرد.
3- تواضع و فروتنی اش در کمترکسی دیده شده با این که مرتبه ی علمی اش بر کسی پوشیده نبود اما هیچگاه سرمست و مغرور از علمش نشد هنگامی که تصمیم به تجلیل از ایشان شد با اصرار بزرگان زیادی پذیرفت می گفت کاری درخور تجلیل ندارد این را در حالی گفت که وقتی درگذشت سوای تألیفاتش، بیش از ده هزار فیش تحقیق آماده داشت.
4- ساده و بی تکلف بود از آن عصا قورت داده های از خود راضی نبود که به محض انتشار اولین روگرفتشان از آثار دیگران، نعوذ بالله خدا را هم بنده نیستند.
5- شاید مهمترین خصوصیت ایشان که برای ما نهاوندی ها بیشتر جلب توجه می کند عرق و تعصب زبانزدش به مسقط الراسش نهاوند بود وقتی از نهاوند می گفت با حرارت تمام سخن می گفت گل از گلش می شکفت با این که در 15 سالگی از این شهر خارج شده بود اما هنوز زبان مادری را سلیس و روان صحبت می کرد. و نگران بود نکند این زبان با گذشت زمان به بوته ی فراموشی سپرده شود می گفت با اینکه بـیشتر فـرزندان، نوه ها و نتیجه ها یش در خارج از کشور و درآمریکا وکانادا به سر می برند به آنها سفارش کرده حتماً در منزل نهاوندی صحبت کنند _-البته جز این هم از کسی که اصیل بود و نجیب، و بزرگ بود و بزرگ زاده انتظار نمیرفت -
دکتر بیات می گفت بیش از 40، 50 کشور دنیا را از نـزدیک دیـده ام و در بـرخی از کـشورها ازچند روز تا چند ماه مقیم بوده ام هر جای دنیا بروی خانه هایشان از جنس سنگ و خاک و ماسه و سیمان و ... است وتفاوتی نمی کند اما من خوابی که اینجا می کنم و آرامشی که اینجا دارم هیچ جای دنیا ندارم – (اشاره استاد به منزل آبا و اجدادیش، خانه ی شیخ محمد خان بیات بود که از بناهای زیبای دوران قاجاری است و به ثبت آثار ملی نیز رسیده است و به گفته ی استاد، پروفسور گریشمن هنگامی که برای کاوش به نهاوند آمده در این خانه سکونت داشته است)- وآن روزنامه نگار خوش ذوق بجا نوشـته بـود، آرامش در لائودیسه
به همین مقدار بسنده می کنم و توصیف ایشان در کلام اساتید و بزرگان از روی فیلم مراسم بزرگداشت ایشان در ادامه می آید.
دکتر بیگدلی استاد تاریخ دانشگاه شهید بهشتی:
وقتی برای اولین بار ایشان را دیدم فهمیدم که چقدر در حوزه تاریخ فقیر و حقیرم، به طور قطع و یقین ایشان در زمینه ی تاریخ سامانیان در ایران مشابه ندارد و بی نظیر است.
دکتر شعبانی استاد تاریخ دانشگاه شهید بهشتی:
بی شبهه این فرد برجسته و این خادم نامدار تاریخ را باید در زمره ی سرمایه های بی بدیلی دانست که خدای متعال در ناحیه ی مقدسی که ایرانست برای همه ایرانیان عنایت فرموده است. وی در عرصه علم کم مانند و در ساحت اخلاق نیز انسانی دریا دل، وارسته، بلند مقام و عالی شأن است و مشکی است که خود می بوید و نیازی نمی بیندکه عطاری چون من بگوید.
دکتر آزادگان استاد تاریخ دانشگاه شهید بهشتی: در سمینار خلیج فارس در اراک، ایشان اثبات اسنادی کردند که خلیج همیشه فارس چند هزار سال پیش از این هم به این نام بوده است در واقع با استنادات وی این قضیه به نفع ایران خاتمه یافت.
در یک کلام او مصداق بارز :
هر آن کو زدانش برد توشه ای جهانی است بنشسته در گوشه ای . بود
سخنم را با کلامی از دکتر آزادگان خاتمه می دهم معلم هیچوقت نمی میرد چون معلم اگر بمیرد تاریخ می میرد، اگر معلم بمیرد فرهنگ می میرد، اگر بمیرد تمدن می میرد اگر بمیرد اخلاق می میرد، معلم اگر بمیرد، انسان و فضایل انسانی می میرد چون ....
پی نوشت :
حیف است نوشته ای که برای پاسداشت عالمی فرزانه
است. با سیاست آمیخته شود، حتماً کارنامه ی نماینده ی نهاوند در دوران 4 ساله
نقاط تیره و روشن زیادی دارد اما تنها کاری که وی میتواند افتخار آن را همه ی
عمر با خود داشته باشد ایجاد زمینه ای برای تجلیل از معلمی گرانقدربود و تقریباً
جزءمعدود کسانی بود که از او در زمان حیاتش تجلیل شد، خدا را شکر، امیدواریم
این کار فارغ از هیاهوهای رایج سیاسی برای دیگر مشاهیر و مفاخر شهرمان که الحمد لله والمنه تعدادشان هم کم نیست ادامه یابد صد البته با شکوه و آبرومند
این آخرین کلام دکتر بیات در فیلم بزرگداشتش بود:
ما را شکستگی به نهایت رسیده است چندان شکسته ایم که دگر نتوان شکست ..
گر تو خواهی که بجویی دلم امروز بجو ورنه بسیار بجویی و نیابی بازم
روحش قرین رحمت باد
.
